Hệ Hỗn Thiên

Chương 49

HỆ HỖN THIÊN

I - CÁCH XÂY DỰNG HỆ HỖN THIÊN

Hệ Hồn Thiên là một hệ xuất phát từ Tiên thiên Bát Quái đồ với trình tự Kiến, Đoài, Ly, Chấn, Tốn, Khảm, Cấn, Khôn (trong đó Kiển phản đối xứng tâm với Khôn, Đoài phản đối xứng tâm với Cấn, Ly phản đối xứng tâm với Khảm, và cuối cùng, Chấn phản đối xứng tâm với Tốn) và tuân theo một cách "biến dịch" đặc biệt như sẽ thấy sau này.

Hệ Hỗn thiên chia thành 8 họ là họ Kiến, họ Đoài, họ Ly, họ Chấn, họ Tốn, họ Khảm, họ Cấn và họ Khôn.

Trong mỗi họ, điểm xuất phát là một Quẻ Thuần 6 hào ký hiệu là Q1, đó là

- Thuần Kiền - hay là Kiền vi Thiên, - Thuần Tốn hay Tốn vi Phong,

- Thuần Đoài hay Đoài vi Trạch, - Thuần Khảm hay Khảm vi Thủy,

- Thuần Ly hay Ly vi Hỏa, - Thuần Cấn hay Cấn vi Sơn,

- Thuần Chấn hay Chấn vi Lôi, - Thuần Khôn hay Khôn vi Dịa. Còn bảy Quẻ còn lại Q2, Q3,... Q7, Q8 thì được dẫn xuất từ Quẻ đầu Q1 với định nghĩa theo Bảng sau

QUẺ       Q2          Q3             Q4                Q5                   Q6                      Q7                          Q8

THUẦN Q1

HÀO 6 F

E E E E E E = E

HÀO 5

E

HÀO 2.B =

Ví dụ : Ta bắt đầu từ Quẻ Thuần Ly hay Ly vi Hỏa : Q1 = Ly.

Thế thì, theo Bảng trên, họ Ly trong hệ Hỗn thiên sẽ gồm những Quẻ sau :

II - MÃ KHÓA TRONG PHƯƠNG PHÁP NẠP CHI

CHO HỆ HỖN THIÊN

Xác định mã khóa của phương pháp nạp Can Chi - tức là tìm cách xác định Chi cho từng hào - là một phương pháp có hiệu lực lớn trong hai học thuyết lớn của Kinh Dịch là học thuyết Bốc Phệ và học thuyết Phong Thủy, như sẽ thấy sau này.

Tại sao, phương pháp nạp Can - Chi lại có tầm lớn như thế ? Lý do là ở chỗ với phương pháp này, chúng ta có thêm nhiều thông tin cho các Quẻ, các hào do các Can Chi cung cấp.

Nhưng tại sao Can Chi lại có tầm quan trọng như thế ? Lý do đơn giản là ở chỗ

CAN VÀ CHI LÀ NHỮNG BIỂU HIỆN CỤ THỂ CỦA

NGUYÊN LÝ THIÊN - ĐỊA - NHÂN HỢP NHẤT.

Trước hết chúng ta hãy trình bày phương pháp nạp Chi cho các hào.

MÃ KHÓA CƠ SỞ CỦA BỐC PHỆ. CÁCH XÁC ĐỊNH NHỮNG CHI BẮT ĐẦU

Mỗi Quẻ đều có tính Nam hay Nữ, như đã biết : cụ thể là

Tiếp theo, như đã biết, mỗi Quẻ có hai vị trí là vị trí Thượng (Quẻ trên, cũng còn gọi là Quẻ Ngoại) và vị trí Hạ (Quẻ dưới, cũng còn gọi là Quẻ Nội).

Như sẽ thấy, mỗi vị trí đó là tương ứng với ba Chi, do có ba hào. Trong ba chi này, có một Chi xuất phát gọi là Chi đầu. Với Quẻ NAM thì các Chi sẽ sắp xếp theo trình tự vòng quanh thông thường là

Tí, Sửu, Dần, Mão,.. Thân, Dậu, Tuất, Hợi, Tý, Sửu...

Các Chi khác và cách nhau một Chi. Nhưng với Quẻ Nữ thì cách sắp xếp lại theo trình tự ngược lại, nhưng cũng từ Chi đầu và cũng cách nhau một Chi. Thành thử, cần xác định Chi đầu cho mỗi Quẻ theo hai vị trí Thượng và Hạ. Cách sắp xếp này, theo chúng tôi hiểu, mang một tính chất mà trong toán học thường gọi là biểu diễn, cụ thể như sau :

Chúng ta biết rằng trong Bát Quái đồ Tiên thiên thì có hai sự kiện :

Có hai hệ con là :

1. Hệ con các Quẻ mang tính "Thiên" : Kiền, Đoài, Ly, Chấn,

Hệ con các Quẻ mang tính "Địa" : Tốn, Khảm, Cấn, Khôn.

2. Cách sắp xếp các Quẻ trên Bát Quái đồ có tính chất đối tâm :

Kiền ⇔ Khôn, Đoài ⇔ Cấn, Ly ⇔ Khảm, Chấn ⇔ Tốn.

Để có thể nạp Chi, ta hãy theo cách biểu diễn sau đây của Bát Quái : chia các hệ con trên thành hai khu vực "Thiên, Địa" khác nhau, đồng thời biến các quan hệ đối xứng tâm trên thành quan hệ "vuông góc" giữa các đường thẳng nối các Chi đầu có liên quan.

Nói chung phương pháp biểu diễn toán học của Bát Quái đồ Tiên thiên xảy ra khá đa dạng, lúc thì dùng quan hệ thẳng góc như trong trường hợp trên, khi thì dùng quan hệ song song như với một số trường hợp sau này.

Dưới góc độ thông tin, đó là những mã khóa khác nhau xuất xứ từ Kinh Dịch. Chúng ta có thể hỏi : Trong trường hợp nào thì dùng mã này, còn trong trường nào thì dùng mã khác ? Câu hỏi này rất khó trả lời, nhất là khi một mã cụ thể nào đó lại dẫn đến những kết quả thật là bất ngờ !

Trong những trường hợp như thế, để có thể hình dung cái logic của bài toán, cũng có thể quay trở lại một nguyên lý tối cao của Kinh Dịch : Dương xướng, Âm họa, xem những mã khóa như thế là do nguyên nhân "Dương xướng". Nhưng lại có thể hỏi : Tại sao "Dương lại xướng" như thế này mà không thể khác ?

MÃ KHÓA CƠ BẢN VỀ NẠP CHI TRONG HỌC THUYẾT BỐC PHỆ

CHẤN

KIỀN

Ngọ

Quẻ thuộc NA {Kiển, Khảm, Cấn, Chấn} : Theo chiều thuận.

bỏ cách một Chi (mũi tên 1 |. các Chi tương ứng dều Dương t.

Quẻ thuộc NU (Tốn, Ly, Khôn, Đoài} : Theo chiều nghịch,

cũng bỏ cách một Chi (mũi tên t). các Chi tương ứng đều Âm..

NẠP CHI CHO LỤC THÂN

Cung của H = Huynh - Đệ giống cung của Chủ thể (Chủ thể và Huynh Đệ đồng cung). Cung này thuộc các Chi thuộc Hành của họ Quẻ của hệ Hỗn thiên.

Ví dụ

+ Tại họ Kiền thuộc Hành Kim, các Chi của Chủ thể thuộc Kim là (Thân, Dậu). Vậy Chi của H = Huynh Đệ là (Thân, Dậu). Từ đó, tại Kiền 7 thuộc họ Kiến, H ở tại Chi Dậu. Tại Kiến 2, H ở tại Chi Thân. Tại Kiền 6, không có mặt các Chi (Thân, Dậu), nên không xuất hiện H.

+ Tại họ Ly thuộc Hành Hỏa với các Chi (Tị, Ngọ), thì các Chi của H là (Tị, Ngọ). Tại Ly 2 thuộc họ Ly, H ở tại Chi Tị. Tại Ly 6, H ở tại Chi Tị. Tại Ly 7, H ở tại Chi Ngọ.

+ Tại họ Chấn thuộc Hành Mộc với các Chi (Dần, Mão), thì các Chi của Chủ thể là (Dần, Mão). Từ đó tại Chấn 3 thuộc họ Chấn, H ở tại Chi Dần. Còn tại Chấn 7, không xuất hiện H do tại Quẻ này không có các Chi của Mộc là {Dần, Mão}.

Khi đã tìm được Chi của H - ví dụ tại Dậu Kim ở Trạch 2 - thì Chi của Lục Thân được xác định theo quy tắc Ngũ Hành sinh khắc (như đã biết) :

- Hành Q = Quan Quỷ khắc hành của H, ví dụ : Q tại Ngọ Hòa khắc Kim,

- Hành T — Thể Tài bị Hành của H khắc, ví dụ : T tại Mão Mộc bị Kim khắc,

- Hành p = Phụ Mẫu sinh Hành của H, ví dụ : p tại Mùi Thổ sinh Kim,

- Hành c = Tử Tôn do Hành của H sinh ra, ví dụ : c tại Hợi Thủy do Kim sinh Thủy.

NẬP THẾ VÀ ỨNG

Các T = Thế và ư = ứng được xếp như sau :

- Với Quẻ 1, T ở hào 6, - Với Quẻ 5, T ở hào 4

Quẻ 2, T ở hào 1,

- Với Quẻ 6, T ở hào 5.

- Với

Quẻ 3, T ở hào 2,

- Với Quẻ 7, T ở hào 4.

- Với

- Với Quẻ 4, T ở hào 3, - Với Quẻ 8, T ở hào 3.

Còn u - ứng thì đặt ở trên T cách hai hào.

III- BẢNG NẠP CHI CHO HỆ HỖN THIÊN

Như đã nói ở trên, việc nạp Chi (và Can) cho các hào thuộc hệ Hỗn Thiên 64 Quẻ là cực kỳ quan trọng, vỉ bằng cách đó chúng ta trang bị thêm nhiều thông tin hơn cho Kinh Dịch, tức là tăng thêm khả năng phong phú của học thuyết này khi đi vào ứng dụng. Tại đây, chúng ta thu được một mã khóa khá chi tiết.

Không phải bất cứ những học thuyết nào xuất xứ từ Kinh Dịch đều có cùng mã khóa cơ bản. Mã khóa cơ bản mỗi nơi nói chung là mỗi khác. Ví dụ với Y Dịch Lục Khí, các Quẻ của Kinh Dịch lại được trang bị mã khóa một cách khác theo Ngũ Hành hay Tứ Tượng.

Ngoài mã khóa cơ bản, lại còn một mã khóa khác nữa, chi tiết hơn, cho từng lĩnh vực ứng dụng (cầu tài, thời tiết, hôn nhân...) dưới dạng một số quy tắc cụ thể có tính "địa phương".

Bây giờ chúng ta hãy lập Bảng nạp Chi cho các họ Hỗn Thiên, dựa trên các điều đã trình bày trước đây. Trong Bảng sau, để được gọn, có nạp cả Can cho hệ Hỗn thiên. Khóa nạp Can sẽ trình bày ngay sau Bảng này.

KÝ HIỆU VỀ LỤC THÂN VÀ THẾ ỨNG

Đoài thuộc Kim = {Thân, Dậu) = Huynh - Đệ H= Chủ thể xếp theo {Thân, Dậu}

HỌ LY

Chấn thuộc Mộc= {Dần, Mão} = = Huynh-Đệ H= Chủ thể xếp theo {Dần, Mộc}

Khảm thuộc Thủy = {Hợi, Tý} → Huynh - Đệ H = Chủ thể xếp theo {Hợi, Tý}

Khôn thuộc Thổ= (Thìn, Tuất, Sửu, Mùi)→ H=Chủ thế xếp theo {Thìn, Tuất, Sửu, Mùi}

BẢNG CÁC HỌ QUẺ KHÁC NHAU TRONG HỆ HỒN THIÊN VỚI

NẠP CAN - CHI VÀ NẠP LỤC THÂN

IV - MÃ KHÓA TRONG PHƯƠNG PHÁP NẠP CAN

Bài toán nạp Can giản đơn hơn bài toán nạp Chi.

Trên vòng tròn Bát Quái ta lần lượt ghi các Quẻ của Bát Quái đổ Tiên thiên : Kiền t, Đoài -, Ly -, Chấn t, Tốn -, Khảm +, Cấn +, Khôn -, các dấu t và trỏ tính Nội, Nam (NA), Ngoại, Nữ (NU) của các Quẻ, như đã thấy trên kia. Sau đó, ta ghi các Can theo trình tự tự nhiên là Giáp +, Ất -, Bính +, Đinh -, Mậu t, Kỷ -, Canh †, Tân -, Nhâm +, Quý -, sao cho các dấu + và - đi với nhau. Ta được ngay kết quả trên, tại đó có hai Can cùng vào một Quẻ là (Giáp, Nhâm} tại Kiền và (Ất, Quý} tại Khôn.

Như thế ta có Bảng nạp Can sau cho các đơn Quái cho mọi hệ Tiên thiên, nói riêng cho hệ Hỗn thiên :

BẢNG MÃ NẠP CAN TRONG KINH DỊCH

Các số hàng dưới cùng là số thứ tự các Quái theo Hậu thiên Bát Quái đồ

Tiếp theo, ta phối hợp các nạp Chi và nạp Can lại với nhau như sau :

V- PHỐI HỢP NẠP CAN VÀ CHI

Sự phối hợp nạp Chi và Can dẫn đến Bảng sau :

Các cấu trúc trên cho phép dựng các cấu trúc kép (6 hào) bằng cách "lắp ghép". Ví dụ :

RÊI SỐ VÍ DỤ VỀ NẠP CAN VÀ CHI TRONG KINH DỊCH

Ghi chú : Theo Thiệu Vì Hoa thì nạp Chi của Kiển và Chấn là như nhau, như đã thấy ngay từ đầu. Tại sao ?